Wat is intelligentieonderzoek?

Wat is intelligentie?

Op deze vraag is geen simpel antwoord te geven. Er bestaan veel verschillende omschrijvingen van ‘intelligentie’. Het heeft onder andere te maken met wat iemand allemaal weet en kan. En met bijvoorbeeld hoe makkelijk je nieuwe dingen kunt leren en problemen kunt analyseren om ze vervolgens op te lossen. Het zegt iets over hoe goed je doelgericht kunt handelen en of je goed bent in logisch nadenken en redeneren. Intelligentie heeft te maken met het gemak waarmee we de wereld om ons heen kunnen begrijpen en met allerlei verschillende situaties in onze omgeving kunnen omgaan. Intelligentie is een belangrijke (maar zeker niet de enige) voorspeller van schoolprestaties. Een intelligentietest bestaat uit vragen en opdrachten. Deze meten zowel aangeleerde kennis als begrip, inzicht en probleemoplossende vaardigheden. Bij intelligentieonderzoek wordt naar veel verschillende delen van het functioneren gekeken. Het geeft een beeld van de sterke kanten van jouw kind en laat ook zien met welke vaardigheden je kind misschien meer moeite heeft.

De WISC-III

De derde editie van de Wechsler Intelligence Scales for Children (WISC-III) is de meest gebruikte intelligentietest in Nederland en veel andere landen. Deze intelligentietest is bedoeld voor kinderen van 6 t/m 16 jaar. De WISC-III bestaat uit 13 subtests (taken, opdrachten) die verschillende vaardigheden meten. Globaal kan gezegd worden dat een deel van de subtests meer een beroep doet op vaardigheden die met taal te maken hebben (verbale taken), terwijl andere subtests meer handelingsgerichte opdrachten betreffen (‘doe-taken’), waarbij onder meer goed kijken, ruimtelijk inzicht, overzicht en motoriek een rol spelen (performale taken). Bij een aantal performale taken wordt de tijd opgenomen. Dan is niet alleen belangrijk dat de kwaliteit van een prestatie goed is, maar ook hoe lang een kind erover doet om tot dit resultaat te komen. Op alle subtests zijn de opgaven oplopend in moeilijkheidsgraad. Er wordt gekeken tot welk niveau het een kind lukt mee te komen en wanneer het te moeilijk wordt.

WPPSI - III

De derde editie van de Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence (WPPSI-III) is een intelligentietest voor kinderen van 2½ t/m 7 jaar. Er is een korte versie voor de kinderen tot 4 jaar (5 taken/opdrachten) en een uitgebreide versie voor kinderen vanaf 4 jaar (14 subtests). Globaal kan gezegd worden dat een deel van de subtests vooral een beroep doet op vaardigheden die met taal te maken hebben (verbale taken). Andere subtests zijn meer ‘doe-taken’, waarbij onder meer goed kijken, ruimtelijk inzicht, overzicht en motoriek een rol spelen (performale taken). Bij de groep vanaf 4 jaar wordt ook gekeken hoe snel en nauwkeurig een kind  eenvoudige informatie die het kind ziet kan verwerken. Dit wordt de ‘Verwerkingssnelheid’ genoemd. Daarnaast wordt er bij alle kinderen een score berekend voor hun algemene taalontwikkeling; de ‘Algemene Taalindex’ (ATI). In de praktijk gaat dit vooral over woordenschat. Bij alle subtests zijn de opgaven oplopend in moeilijkheidsgraad. Er wordt gekeken tot welk niveau het een kind lukt mee te komen en wanneer het te moeilijk wordt.

Intelligentiescores bij jonge kinderen

Bij jonge kinderen moet een intelligentiescore vooral gezien worden als een globale inschatting van het niveau van cognitief functioneren en heeft het een tijdelijk karakter. Jonge kinderen zijn volop in ontwikkeling en dat geldt ook voor hun intellectuele mogelijkheden. Dit kan betekenen dat het zinvol kan zijn om soms na een bepaalde tijd opnieuw een intelligentieonderzoek te laten doen om te kijken wat de actuele stand van zaken is. Hoewel in principe op alle leeftijden bij een hertest aanzienlijke verschillen mogelijk zijn met een vorige meting, wordt meestal gezegd dat intelligentiescores vanaf ongeveer 8-jarige leeftijd vrij stabiel zijn. IQ-scores zijn ondanks de genoemde beperkingen echter niet zinloos; ze worden samen met de overige informatie gebruikt om jouw kind beter te begrijpen. Hierdoor kunnen adviezen gegeven worden over wat jouw kind nodig heeft en wie daarbij op welke manier kan helpen.

Wetenschapper Joseph Renzulli over intelligentie

Ten slotte

IQ-getallen krijgen vaak pas betekenis als je hierin andere zaken meeneemt zoals de omstandigheden rondom testafname, de observaties tijdens het onderzoek (motivatie, concentratie, vermoeidheid, enz.), schoolresultaten, of het kind de laatste tijd lekker in zijn vel zit, medicijngebruik, enz. De test geeft een schatting van het niveau van het kind van dat moment. Het kan soms een verklaring bieden voor hoe het de laatste periode is gegaan of helpen bij een voorspelling voor de nabije toekomst (bijvoorbeeld schoolniveau). Een IQ staat niet voor het leven vast en heeft meestal een geldigheidsduur van 1-2 jaar. Intelligentie kan ook binnen bepaalde marges ontwikkelen als een kind gestimuleerd wordt.

Bron: © 2013 Drs. Yaron Kaldenbach, gz-psycholoog